เคยได้ยินคำกล่าวทีว่า "เมื่อสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น ย่อมดำรงอยู่ด้วยปัจจัย และดับไปเมื่อปัจจัยเหล่านั้นหมดไป" เมื่อได้ยินอย่างนี้แล้วรู้สึกใจเป็นกลางขึ้นมาทันที แต่ความจริงแล้วเมื่อสิ่งเหล่านั้นเป็นเราหรือเป็นของ ๆ เรา สิ่งเหล่านั้นย่อมนำทุกข์มาให้

ปุถุชนอย่างผมผู้เกลือกกลั้วกับกิเลสและกองทุกข์ย่อมหนีไม่พ้น แต่ผมเลือกที่จะยอมรับความจริงว่าทุกข์แล้วก็ทุกข์ให้จริง รู้มันให้ทั่วถ้วนความทุกข์ ไหน ๆ ใจเปิดรับความทุกข์ก็อยากทุกข์ให้เต็มจำนวนทุกข์ เผื่อสักวันจะรู้ทันมันและเข้าใจทุกข์ที่แท้จริง

ครั้งหนึ่งบนรถแท็กซี่จำได้ว่าคนขับเคยพูดถึง อิทัปปัจจยตา ผมไม่เข้าใจเท่าไหร่หรอกคำนี้ แต่พี่เค้าอธิบายตัวอย่างของคนซื่อ ๆ ว่า "ลองคิดดูใบไม้ที่งอกตอนแรกมีสีเขียวอ่อน ถูกหล่อเลี้ยงอาหารจากธาตุอาหารในดินจนใบไม้นั้นสมบูรณ์เป็นสีเขียวเข้ม วันหนึ่งมันก็ปรุงอาหารไม่ได้และกลายเป็นสีเหลือง จนใบกรอบสีน้ำตาล แล้วร่วงโรยลงไป ใบไม้ไม่ได้หายไปไหนก็สลายกลายเป็นผงเป็นดินสีดำ หล่อเลี้ยงลำต้นและใบอ่อนต่อไป"

ธรรมะจากคนขับแท็กซี่วันนั้น ผมฟังแล้วเออดี พี่อธิบายชัดเจนเข้าใจง่าย ตอนนั้นยังไม่เข้าใจเท่าไหร่ได้แต่จำว่ามันเพราะดี วันนี้ก็เข้าใจมันมากขึ้น

ถ้าวันหนึ่งผมเป็นใบไม้สีเขียวอ่อน สักวันผมก็ต้องเป็นผงธุลีสีดำ แล้วจะมีอะไรให้ยึดเหนี่ยวอีก แม้กระทั่งสิ่งที่ได้สร้างให้เป็นคุณหรือเป็นโทษเอาไว้ สิ่งเหล่านั้นย่อมต้องพาผมไปในที่ที่ควรไป เพราะผมได้ปรุงปัจจัยเพิ่มเติมขึ้นมา ไม่แน่ว่าใบไม้ที่เป็นผมอาจปลิวตามสายลมไปในแม่น้ำธาตุอาหารจากใบไม้อาจหล่อเลี้ยงสัตว์น้ำไม่ใช่ต้นไม้ก็ได้ หรือกระทั่งผมอาจถูกกวาดกองมารวมกันแล้วเผาธาตุนั้นย่อมสลายไปในอากาศเป็นฝุ่นควัน

ผมจึงคิดว่าผมเป็นได้หลายทาง ตามแต่ที่ผมสร้างเอาไว้ แล้วจะมีอะไรให้ยึดเหนี่ยวว่าเป็นตัวเรา